Nerw okoruchowy, III nerw czaszkowy, razem z nerwami bloczkowym (IV) i odwodzącym (VI) nazywamy nerwami gałkoruchowymi, ponieważ odpowiadają za unerwienie mięśni, poruszających gałką oczną.
Nerw III zawiera włókna ruchowe somatyczne oraz włókna przywspółczulne.
Unerwienie
Ruchowo nerw okoruchowy unerwia:
- mięsień prosty górny,
- mięsień prosty dolny,
- mięsień prosty przyśrodkowy,
- mięsień skośny dolny,
- mięsień dźwigacz powieki górnej.
Autonomicznie odpowiada za unerwienie mięśnia rzęskowego, odpowiedzialnego za akomodację oka oraz mięśnia zwieracza źrenicy.
Anatomia
Jądra i przebieg nerwu:
Jądra nerwu okoruchowego położone są w nakrywce śródmózgowia. Wyróżniamy jądro nerwu okoruchowego oraz jądro dodatkowe nerwu okoruchowego (jądro Westphala-Edingera). Nerw III opuszcza pień mózgu w dole międzykonarowym, a dalej biegnie przez zatokę jamistą i szczelinę oczodołową górną w kierunku oczodołu.
Część włókien (te, które unerwiają mięsień prosty górny), odchodzących od jądra nerwu okoruchowego, krzyżuje się z włóknami drugiego nerwu. Dlatego mięsień prosty górny jednej strony jest unerwiony przez nerw okoruchowy strony przeciwnej.
Miejsce wyjścia z czaszki: szczelina oczodołowa górna.
Patologia
Nowe, ostre porażenie nerwu III wymaga pilnej diagnostyki lekarskiej, ponieważ może być objawem tętniaka lub innej poważnej patologii!
Najczęstsze przyczyny patologii:
- tętniak tętnicy łączącej tylnej,
- zakrzepica zatoki jamistej,
- zespół szczeliny oczodołowej górnej (naciek nowotworowy),
- uszkodzenie jąder w obszarze śródmózgowia,
- zapalenie nerwów.
Objawy uszkodzenia:
- podwójne widzenie,
- wpełnym porażeniu nerwu III gałka oczna może być ustawiona w dół i na zewnątrz, wskutek przewagi działania mięśnia prostego bocznego (nerw VI) i mięśnia skośnego górnego (nerw IV). Występują również zaburzenia ruchów w górę, w dół i przyśrodkowo,
- jednostronna ptoza,
- może wystąpić rozszerzenie źrenic – brak reakcji na światło.
Badanie
Badając nerw okoruchowy, warto wykonać:
- Badanie odruchów źrenicznych,
- Badanie ruchów gałek ocznych: ruchów podążania i ruchów sakadycznych.
Odruch źreniczny ocenia drogę dośrodkową nerwu II i odśrodkową część przywspółczulną nerwu III.
Terapia
Postępowanie w przypadku uszkodzenia nerwu okoruchowego zależy od jego przyczyny i wymaga odpowiedniej diagnostyki oraz leczenia specjalistycznego. Okuliści i ortoptyści zajmują się oceną i terapią zaburzeń widzenia, natomiast fizjoterapeuta może wspierać pacjenta w ramach zespołu terapeutycznego, m.in. w zakresie wtórnych zaburzeń równowagi, kontroli postawy i dolegliwości mięśniowo-szkieletowych.
To, co możemy zrobić, to:
- Trening mięśni gałkoruchowych, np. ćwiczenia fiksacji wzroku i śledzenia wzrokiem, trening konwergencji,
- Terapia manualna: techniki tkanek miękkich okolicy twarzoczaszki, głowy i szyi (myślimy tu szczególnie o niwelowaniu objawów, wynikających np. z nienaturalnego ustawienia głowy, będącego kompensacją zaburzeń widzenia),
- Trening równowagi – ponieważ problemy z widzeniem będą osłabiały kontrolę równowagi.
Do egzaminu
- ptoza – opadnięcie powieki,
- oftalmoplegia – osłabienie lub porażenie mięśni, poruszających gałką oczną,
- spojrzenie w poziomie w prawo lub w lewo jest spojrzeniem skojarzonym. Aby popatrzeć np. w lewo, muszą zadziałać mięsień prosty boczny po lewej stronie, zaopatrywany przez nerw VI i mięsień przyśrodkowy prosty po prawej, unerwiony przez nerw III.
Skomentuj